Hashimoto tiroiditi tanısı alan kadınların karşısına internette çok sayıda beslenme önerisi çıkabilir: Gluteni tamamen bırakmak, süt ürünlerini kesmek, iyot tüketmemek, selenyum kullanmak veya çok sayıda gıdayı diyetten çıkarmak bunlardan yalnızca birkaçıdır.
Ancak Hashimoto otoimmün bir tiroid hastalığıdır ve hastalığı ortadan kaldırdığı kanıtlanmış tek bir “Hashimoto diyeti” bulunmamaktadır. Beslenmenin amacı tiroid ilacının yerine geçmek değil; yeterli ve dengeli beslenmeyi sağlamak, olası eksiklikleri önlemek ve tedaviyi olumsuz etkileyebilecek uygulamalardan kaçınmaktır.
Hashimoto tiroiditi nedir?
Hashimoto tiroiditi, bağışıklık sisteminin tiroid bezine karşı antikor oluşturduğu otoimmün bir hastalıktır. Zaman içerisinde tiroid dokusunun etkilenmesi tiroid hormonlarının yetersiz üretilmesine, yani hipotiroidiye yol açabilir.
Hashimoto bulunan herkes ilk tanı anında hipotiroidi olmayabilir. Tiroid hormonlarının yeterli olduğu kişiler yalnızca takip edilirken klinik hipotiroidi gelişen kişilerde levotiroksin tedavisi kullanılabilir.
Hashimoto hastaları için özel bir diyet var mı?
Hashimoto hastalığını tedavi ettiği kanıtlanmış standart bir beslenme programı bulunmamaktadır. Bu nedenle internette “Hashimoto diyeti” adı altında sunulan çok kısıtlayıcı programlara temkinli yaklaşmak gerekir.
Genel olarak sebze ve meyvelerin, yeterli proteinin, tam tahılların, kuruyemişlerin ve uygun yağ kaynaklarının bulunduğu dengeli bir beslenme modeli tercih edilebilir. Kişinin diyabet, çölyak hastalığı, insülin direnci veya başka sağlık sorunları bulunuyorsa beslenme programı bunlara göre kişiselleştirilmelidir.
Hashimoto hastaları iyottan tamamen uzak durmalı mı?
Hayır. İyot tiroid hormonlarının üretilebilmesi için gerekli bir mineraldir. Dolayısıyla “Hashimoto varsa sıfır iyot tüketilmeli” yaklaşımı doğru değildir.
Burada asıl sorun gereğinden fazla iyot tüketimidir. Hashimoto gibi otoimmün tiroid hastalıklarında aşırı miktarda iyot almak tiroid fonksiyonunu olumsuz etkileyebilir ve bazı kişilerde hipotiroidiyi kötüleştirebilir.
Bu nedenle özellikle iyot içeren takviyelerin doktor önerisi olmadan kullanılmaması önemlidir.
Deniz yosunu ve kelp neden dikkatli tüketilmeli?
Kelp ve bazı deniz yosunu ürünleri oldukça yüksek miktarlarda iyot içerebilir. Üstelik ürünler arasındaki iyot miktarı önemli ölçüde değişebilir.
“Tiroidi destekliyor” veya “metabolizmayı hızlandırıyor” gibi ifadelerle satılan bazı takviyelerde de yüksek miktarda iyot bulunabilir. Hashimoto hastalarının bu ürünleri bilinçsiz şekilde kullanması doğru değildir.
Özellikle multivitamin ve bitkisel takviyelerin içerik etiketlerinde iyot bulunup bulunmadığının kontrol edilmesi faydalı olabilir.
Hashimoto hastaları gluteni bırakmalı mı?
Hashimoto konusunda en sık tartışılan konulardan biri glutendir. Hashimoto ve çölyak hastalığı otoimmün hastalıklar oldukları için aynı kişide birlikte görülebilir.
Çölyak hastalığı bulunan kişinin glutensiz beslenmesi gerekir. Ancak yalnızca Hashimoto tanısı bulunması, kişinin otomatik olarak ömür boyu glutensiz beslenmesi gerektiği anlamına gelmez.
Gereksiz yere çok sayıda tahıl ürününün diyetten çıkarılması lif, vitamin ve mineral alımının azalmasına veya beslenmenin gereksiz biçimde zorlaşmasına neden olabilir.
Çölyaktan şüpheleniliyorsa gluteni kendi kendine tamamen bırakmadan önce tıbbi değerlendirme yapılması özellikle önemlidir. Çünkü glutensiz beslenmeye başladıktan sonra yapılan çölyak testlerinin sonuçları etkilenebilir.
Hashimoto ve çölyak arasında nasıl bir ilişki var?
Otoimmün tiroid hastalıkları ile çölyak hastalığı aynı kişide birlikte bulunabilir. Özellikle açıklanamayan demir eksikliği, kronik ishal, karında şişkinlik, kilo kaybı veya levotiroksin dozunda beklenmedik artış ihtiyacı gibi durumlarda çölyak açısından değerlendirme gündeme gelebilir.
Çölyak hastalığında bağırsakların etkilenmesi levotiroksinin emilimini de azaltabilir. Bu nedenle daha önce yeterli olan tiroid ilacı dozunun giderek yetersiz kalmasının altında bazı kişilerde emilim problemleri bulunabilir.
Selenyum Hashimoto'ya iyi gelir mi?
Selenyum tiroid fonksiyonunda görev alan önemli minerallerden biridir. Hashimoto hastalarında selenyum takviyesi üzerine çok sayıda araştırma yapılmıştır.
Bazı çalışmalarda selenyum kullanımının anti-TPO düzeylerinde azalma ve bazı tiroid göstergelerinde küçük değişikliklerle ilişkili olabileceği görülmüştür. Ancak bu sonuçlar selenyumun Hashimoto'yu tedavi ettiği veya bütün hastaların selenyum takviyesi kullanması gerektiği anlamına gelmez.
Selenyumun fazla alınması da zararlı olabilir. Bu nedenle “Hashimoto varsa mutlaka selenyum kullanılmalı” şeklinde standart bir yaklaşım yerine kişinin beslenmesi ve gerektiğinde laboratuvar bulguları değerlendirilmelidir.
Brezilya cevizi selenyum için kullanılmalı mı?
Brezilya cevizi selenyum açısından oldukça zengin bir besindir. Ancak içerisindeki selenyum miktarı yetiştirildiği bölgeye ve ürüne göre ciddi ölçüde değişebilir.
Bu nedenle her gün yüksek miktarda Brezilya cevizi tüketerek belirli bir selenyum dozu almaya çalışmak güvenilir bir dozlama yöntemi değildir. Selenyum takviyesi düşünülüyorsa bunun doktor veya diyetisyen değerlendirmesiyle yapılması daha doğru olur.
Hashimoto hastaları süt ürünlerini bırakmalı mı?
Hashimoto tanısı bulunan bütün kadınların süt ve süt ürünlerini tamamen bırakmasını gerektiren genel bir kural bulunmamaktadır.
Laktoz intoleransı veya süt ürünleriyle ilişkili başka bir problem bulunan kişilerde tüketim kişiye göre düzenlenebilir. Ancak herhangi bir sorun bulunmadığı halde süt ürünlerinin tamamen çıkarılması kalsiyum ve protein gibi besin öğelerinin alınmasını zorlaştırabilir.
Burada süt ürünleriyle ilgili daha önemli konulardan biri, kalsiyum içeren besin ve takviyelerin levotiroksin kullanım zamanıyla çakışmamasıdır.
Hashimoto hastaları kahve içebilir mi?
Kahvenin Hashimoto hastaları tarafından tamamen yasaklanması gerekmez. Ancak levotiroksin kullanan kişiler açısından kahvenin ne zaman içildiği önemlidir.
Kahve, özellikle tiroid ilacıyla aynı zamanda veya hemen ardından tüketildiğinde levotiroksinin emilimini azaltabilir. Bu nedenle ilacın doktor tarafından önerilen şekilde aç karnına alınması ve kahvaltı ile kahve için önerilen bekleme süresine uyulması önemlidir.
Tiroid ilacı nasıl alınmalı?
Levotiroksin tedavisinin etkinliği yalnızca kullanılan dozdan değil, ilacın nasıl alındığından da etkilenebilir.
İlaç genellikle sabah aç karnına suyla ve ilk öğünden yaklaşık 30-60 dakika önce alınır. Ancak bazı kişilerde doktorun uygun görmesi halinde gece kullanım planı da tercih edilebilir. Önemli olan ilacın düzenli ve mümkün olduğunca benzer koşullarda kullanılmasıdır.
Kahve, soya ve bazı besinler emilimi etkileyebileceği gibi demir ve kalsiyum içeren takviyeler de levotiroksinle etkileşebilir.
Demir ve kalsiyum takviyeleri neden önemli?
Demir ve kalsiyum levotiroksinin bağırsaktan emilimini azaltabilir. Bu nedenle bu takviyelerin tiroid ilacıyla aynı anda alınmaması gerekir.
Özellikle kadınlarda demir eksikliği nedeniyle demir preparatlarının kullanılması sık görüldüğünden, tiroid ilacı ile demir takviyesinin zamanlaması gözden kaçabilir.
Levotiroksin kullanan kişilerin reçeteli ilaçların yanı sıra vitamin, mineral ve diğer takviyelerini de doktorlarına bildirmeleri önemlidir.
Soya Hashimoto hastaları için yasak mı?
Soya tüketiminin Hashimoto hastalarında tamamen yasaklanması gerektiğini söylemek doğru değildir. Buradaki önemli noktalardan biri levotiroksin emilimidir.
Yüksek miktarda soya tüketimi veya soya içeren ürünlerin ilaca çok yakın zamanda tüketilmesi bazı kişilerde ilacın emilimini etkileyebilir. Düzenli olarak yüksek miktarda soya tüketen kişilerin bunu doktorlarına bildirmesi ve ilaç kullanım zamanını buna göre düzenlemesi faydalı olabilir.
Turpgiller tiroidi bozar mı?
Brokoli, karnabahar, lahana ve Brüksel lahanası gibi turpgiller tiroid hastalarının sıklıkla gereksiz yere uzak durduğu besinler arasındadır.
Normal miktarlarda ve dengeli bir beslenmenin parçası olarak tüketilen turpgillerin Hashimoto hastalarının tamamında yasaklanması gerektiğini gösteren bir yaklaşım bulunmamaktadır.
Özellikle yeterli iyot alımı bulunan kişilerde bu besinleri tamamen diyetten çıkarmak genellikle gerekli değildir. Çok yüksek miktarda ve sürekli çiğ tüketim gibi sıra dışı beslenme alışkanlıkları ise ayrıca değerlendirilmelidir.
Hashimoto'da kilo vermek neden zorlaşabilir?
Hashimoto hipotiroidiye yol açtığında metabolik süreçlerde yavaşlama meydana gelebilir ve kilo artışı görülebilir. Ancak Hashimoto bulunan bir kişinin yaşadığı bütün kilo problemlerini yalnızca tiroid bezine bağlamak doğru değildir.
Tiroid hormonları uygun düzeylere getirildikten sonra enerji alımı, fiziksel aktivite, uyku düzeni, kas kütlesi ve diğer metabolik faktörler kilo yönetiminde önemini korur.
Çok düşük kalorili ve sürdürülemeyen diyetler yerine kişinin enerji ihtiyacına göre hazırlanmış dengeli bir beslenme programı daha uygun olabilir.
Hashimoto hastaları karbonhidratı tamamen kesmeli mi?
Hashimoto tanısı karbonhidratların tamamen kesilmesini gerektirmez. Karbonhidratın miktarı ve kaynağı kişinin genel sağlık durumuna göre düzenlenebilir.
Tam tahıllar, sebzeler, meyveler ve baklagiller gibi lif içeren karbonhidrat kaynakları dengeli beslenmenin bir parçası olabilir.
İnsülin direnci, prediyabet veya diyabet gibi ek metabolik problemler varsa karbonhidrat miktarı ve dağılımı kişinin ihtiyaçlarına göre ayrıca planlanabilir.
Hashimoto'da hangi besinlere ağırlık verilebilir?
Tek bir besinin Hashimoto'yu tedavi etmesi mümkün değildir. Bu nedenle belirli “süper besinlere” odaklanmak yerine beslenmenin tamamının kalitesini artırmak daha anlamlıdır.
- Çeşitli sebze ve meyveler,
- Yeterli miktarda protein kaynakları,
- Balık, yumurta ve kişinin beslenmesine uygun diğer hayvansal veya bitkisel proteinler,
- Tam tahıllar ve baklagiller,
- Kuruyemiş ve tohumlar,
- Zeytinyağı gibi doymamış yağ kaynakları
dengeli bir beslenme düzeninin parçaları olabilir.
Vitamin ve mineral eksikliklerine dikkat edilmeli mi?
Hashimoto hastalarında her vitamin ve mineralin rutin olarak takviye edilmesi gerekmez. Ancak kişinin belirtileri ve tıbbi öyküsüne göre demir, B12 vitamini, D vitamini veya diğer besin öğeleri açısından değerlendirme yapılabilir.
Burada önemli olan “Hashimoto hastalarının hepsinde şu vitamin eksiktir” şeklindeki genellemelerden kaçınmaktır. Takviye kullanımı mümkün olduğunca gerçek ihtiyaç üzerinden planlanmalıdır.
İnternette satılan “tiroid destek” takviyeleri güvenli mi?
“Thyroid support”, “metabolizma desteği” veya “tiroid detoksu” gibi isimlerle satılan ürünlerin içeriği dikkatle değerlendirilmelidir.
Bazı ürünlerde iyot, deniz yosunu veya farklı bitkisel bileşenler bulunabilir. Hashimoto hastalarında özellikle yüksek miktarda iyot alınması sorun yaratabileceğinden bu tür ürünler doktor değerlendirmesi olmadan kullanılmamalıdır.
Bir ürünün “doğal” olması tiroid hastalığı açısından otomatik olarak güvenli olduğu anlamına gelmez.
Hashimoto hastalarının yaptığı en yaygın beslenme hataları neler?
- Doktor önerisi olmadan yüksek doz iyot kullanmak,
- Deniz yosunu ve kelp takviyelerini tiroid için faydalı sanarak tüketmek,
- Çölyak tanısı olmadığı halde çok kısıtlayıcı glutensiz diyete başlamak,
- Selenyumun fazlasının zararsız olduğunu düşünmek,
- Tiroid ilacını kahve veya kahvaltıyla birlikte almak,
- Demir ve kalsiyum takviyelerini levotiroksinle aynı zamanda kullanmak,
- Çok sayıda besin grubunu aynı anda diyetten çıkarmak,
- Beslenme değişikliklerini tiroid ilacının alternatifi olarak görmek
Hashimoto yönetiminde bu tür katı kurallardan ziyade tiroid fonksiyonlarının düzenli takip edilmesi ve kişinin ihtiyaçlarına uygun sürdürülebilir bir beslenme düzeninin oluşturulması daha önemlidir.
Gebelik planlayan Hashimoto hastalarında beslenme farklı mı?
Gebelik planlayan veya gebe olan kadınlarda iyot konusu ayrıca önem taşır. Gebelikte bebeğin gelişimi için yeterli iyot alınması gerekir ve ihtiyaç gebe olmayan dönemden farklı olabilir.
Bu nedenle Hashimoto nedeniyle iyottan tamamen kaçınmaya çalışmak gebelik döneminde doğru bir yaklaşım değildir. Diğer taraftan aşırı iyot tüketimi de sorun oluşturabilir.
Gebelik planlayan Hashimoto hastalarının iyot ve diğer takviyeleri kendi kendine düzenlemek yerine kadın hastalıkları ve doğum uzmanı ile tiroid takibini yapan hekimle birlikte planlaması gerekir.
Sonuç: Hashimoto'da yasaklar listesinden çok doğru denge önemli
Hashimoto beslenmesinde en büyük yanılgılardan biri hastalığın uzun bir “yasak yiyecekler listesi” gerektirdiğini düşünmektir. Bilimsel açıdan bakıldığında Hashimoto hastalarının tamamına glutensiz, süt ürünsüz veya çok düşük karbonhidratlı tek bir diyet önermek mümkün değildir.
Buna karşılık aşırı iyottan kaçınmak, gereksiz takviye kullanmamak ve levotiroksinin emilimini etkileyebilecek besin ve takviyelerin zamanlamasına dikkat etmek oldukça önemlidir.
Beslenme planı kişinin tiroid fonksiyonları, kullandığı ilaçlar, varsa besin eksiklikleri ve eşlik eden hastalıklarına göre kişiselleştirildiğinde hem daha güvenli hem de uzun vadede daha sürdürülebilir hale gelir.
