Yürürken dizden, kalçadan veya ayak bileğinden aniden gelen “küt”, “çıt” ya da “tak” şeklindeki sesler oldukça dikkat çekici olabilir. Bazı kişiler bu sesleri her adımda duyarken bazılarında yalnızca merdiven çıkarken, çömelirken veya uzun süre oturduktan sonra ayağa kalkarken ortaya çıkabilir.
Eklem seslerinin önemli bir bölümü tek başına ciddi bir sağlık problemini göstermez. Eklemin hareketi sırasında eklem içindeki basınç değişiklikleri veya tendon ve bağ gibi yapıların hareketi ses oluşturabilir. Ancak sesle birlikte ağrı, şişlik, kilitlenme veya eklemde boşalma hissi varsa durum farklı değerlendirilmelidir.
Bacaklardan gelen “küt” sesi aslında nereden gelir?
Günlük dilde sesin bacaktan geldiği söylense de çoğu durumda sesin kaynağı kemiklerin uzun bölümleri değil; diz, kalça veya ayak bileği gibi eklemlerdir. Eklem çevresindeki tendonlar ve bağlar da hareket sırasında ses oluşturabilir.
Bu nedenle sesin tam olarak hangi noktadan geldiğini belirlemek önemlidir. Diz kapağının çevresinden gelen ses ile kalçanın dış tarafında hissedilen bir atlama sesi aynı mekanizmaya bağlı olmayabilir.
Eklem içerisindeki basınç değişiklikleri ses çıkarabilir
Eklemlerin içerisinde hareketi kolaylaştıran bir sıvı bulunur. Eklem hareket ettiğinde içerideki basınç değişebilir ve sıvının içerisindeki çözünmüş gazlarla ilişkili küçük boşluklar oluşup değişebilir. Bunun sonucunda çıtlama veya kütleme şeklinde bir ses duyulabilir.
Bu tip sesler ağrısızsa, şişlik oluşturmuyorsa ve eklemin hareketini engellemiyorsa çoğu zaman tek başına hastalık göstergesi olarak değerlendirilmez.
Tendonların hareketi “tak” sesi oluşturabilir
Kasları kemiklere bağlayan tendonlar eklem hareketleri sırasında çevredeki anatomik yapıların üzerinden geçer. Bazı hareketlerde tendonun konumu kısa süreli değişebilir ve yeniden yerine gelirken hissedilebilir bir atlama veya ses meydana gelebilir.
Bu durum özellikle kalça, diz ve ayak bileği çevresinde hissedilebilir. Ağrı bulunmayan ara sıra oluşan sesler genellikle daha az endişe vericidir. Ancak hareket her tekrarlandığında ağrılı bir takılma meydana geliyorsa değerlendirilmesi gerekir.
Dizden yürürken neden ses gelir?
Diz eklemi günlük yaşamda büyük yük taşıdığı için eklem seslerinin en sık fark edildiği bölgelerden biridir. Diz kapağının hareketi, tendonların yer değiştirmesi veya eklem yüzeylerinin hareket sırasındaki etkileşimi farklı seslerin ortaya çıkmasına neden olabilir.
Özellikle merdiven çıkarken, çömelirken veya oturup kalkarken dizden gelen çıtırtılar bazı kişilerde ağrı olmadan görülebilir. Buna karşılık sesle birlikte diz önünde ağrı, şişlik veya hareket sırasında belirgin rahatsızlık varsa diz ekleminin ayrıca değerlendirilmesi gerekebilir.
Kalçadan gelen küt veya atlama sesi neden olur?
Kalçada hareket sırasında hissedilen atlama veya tıklama bazı kişilerde tendonların kemik yapıların üzerinden hareket etmesiyle ilişkili olabilir. Bazen kişi sesi duymaktan çok kalçasında kısa süreli bir atlama hisseder.
Ağrısız ve seyrek görülen durumlar her zaman önemli bir probleme işaret etmez. Ancak kalçadaki sesin yanında kasık veya kalça bölgesinde ağrı, hareket kısıtlılığı ya da yürümede değişiklik ortaya çıkıyorsa değerlendirme yapılması uygun olur.
Ayak bileğinden ses gelmesi normal mi?
Ayak bileğinde de tendon hareketleri ve eklem içerisindeki mekanik değişiklikler nedeniyle sesler duyulabilir. Özellikle uzun süre hareketsiz kaldıktan sonra ilk adımlarda veya ayağı çevirdiğinizde kısa süreli çıtlama meydana gelebilir.
Ancak daha önce ayak bileği burkulması veya başka bir yaralanma yaşandıysa ve sesle birlikte ağrı, şişlik ya da güvensizlik hissi bulunuyorsa eski yaralanmaya bağlı sorunların değerlendirilmesi gerekebilir.
Kıkırdak problemleri eklem sesi yapabilir mi?
Eklemlerin yüzeylerini kaplayan kıkırdak dokusundaki değişiklikler bazı durumlarda hareket sırasında sürtünme veya çıtırtı hissinin artmasına neden olabilir. Özellikle yaş ilerledikçe eklem yapılarında doğal değişimler meydana gelebilir.
Bununla birlikte yalnızca eklem sesi duymak kıkırdak hasarı veya kireçlenme bulunduğunu göstermez. Ağrı, sabah veya hareketsizlik sonrası tutukluk, şişlik ve hareket kapasitesinde azalma gibi başka bulgular değerlendirmede daha anlamlıdır.
Menisküs problemi dizde kütleme yapabilir mi?
Dizdeki menisküsler eklem içerisinde yük dağılımına katkı sağlayan yapılardır. Menisküs yaralanmalarında bazı kişiler hareket sırasında takılma, klik sesi, ağrı veya kilitlenme hissedebilir.
Özellikle spor sırasında dizin dönmesi veya başka bir travmanın ardından başlayan seslere ağrı ve şişlik eşlik ediyorsa bunu sıradan bir eklem çıtlaması olarak değerlendirmemek gerekir.
Ses gelmesi eklemlerin aşındığı anlamına mı gelir?
Hayır. Eklemlerden ses gelmesi tek başına kemiklerin birbirine sürtündüğü veya eklemin zarar gördüğü anlamına gelmez. Sağlıklı eklemler de hareket sırasında çeşitli sesler çıkarabilir.
Bu nedenle değerlendirmede sesin yüksekliğinden çok sesle birlikte ortaya çıkan belirtiler önemlidir. Yıllardır ağrısız şekilde devam eden bir çıtlama ile yeni bir yaralanmanın ardından başlayan ağrılı kütleme aynı şekilde değerlendirilmemelidir.
Hangi eklem sesleri daha az endişe vericidir?
Eklem sesi aşağıdaki özelliklere sahipse çoğu durumda daha az endişe verici olabilir:
- Herhangi bir ağrı oluşturmuyorsa
- Şişlik veya kızarıklık yoksa
- Yürümeyi etkilemiyorsa
- Eklemde kilitlenme meydana gelmiyorsa
- Bacakta güç kaybı veya boşalma hissi bulunmuyorsa
- Yakın zamanda ciddi bir yaralanma yaşanmadıysa
Yine de sesin giderek artması veya yeni belirtilerin ortaya çıkması durumunda değerlendirme gerekebilir.
Hangi durumda bacaklardan gelen küt sesi tehlikeli olabilir?
Eklem sesine başka belirtilerin eşlik etmesi, yalnızca mekanik bir sesten daha fazlasının söz konusu olabileceğini düşündürebilir. Özellikle yeni başlayan ve belirgin şikâyet oluşturan durumlar dikkate alınmalıdır.
- Sesle aynı anda veya sonrasında belirgin ağrı oluşması
- Diz, kalça veya ayak bileğinde şişlik gelişmesi
- Eklemde kilitlenme veya takılma hissi
- Bacağın üzerine basmakta zorlanma
- Dizin aniden boşalacakmış gibi olması
- Hareket açıklığının belirgin biçimde azalması
- Travmanın hemen ardından yüksek bir ses duyulması
- Eklem çevresinde belirgin şekil değişikliği oluşması
Özellikle düşme, spor yaralanması veya ani dönme hareketinden sonra yüksek bir sesle birlikte şiddetli ağrı ve üzerine basamama ortaya çıkarsa tıbbi değerlendirme geciktirilmemelidir.
Eklem sesi varsa egzersiz bırakılmalı mı?
Ağrısız bir eklem sesi tek başına bütün fiziksel aktivitelerin bırakılmasını gerektirmez. Düzenli hareket, kasların güçlendirilmesi ve eklem çevresindeki dokuların desteklenmesi genel kas-iskelet sağlığı açısından önemlidir.
Ancak belirli bir egzersiz her yapıldığında ağrı, şişlik veya eklemde takılma meydana geliyorsa hareketi zorlayarak sürdürmek doğru değildir. Bu durumda egzersiz tekniği, yük miktarı ve olası bir kas-iskelet problemi değerlendirilmelidir.
Bacaklardan sürekli ses geliyorsa ne yapılabilir?
Ağrısız seslerde öncelikle sesin hangi hareket sırasında ve hangi eklemden geldiğini gözlemlemek faydalı olabilir. Uzun süre hareketsiz kalmamak, fiziksel aktivite öncesinde uygun şekilde ısınmak ve egzersiz yükünü bir anda artırmamak kas-iskelet sistemi açısından yararlı alışkanlıklardır.
Ses sürekli hale gelmişse ve özellikle yeni başladıysa kişinin yaşına, fiziksel aktivitesine, daha önce yaşadığı yaralanmalara ve eşlik eden belirtilere göre değerlendirme yapılabilir. Her durumda röntgen veya MR çekilmesi gerekmez; görüntüleme ihtiyacına muayene bulgularına göre karar verilir.
Ne zaman doktora başvurulmalı?
Yürürken ortaya çıkan ses ağrısızsa ve günlük hareketleri etkilemiyorsa çoğu zaman acil bir durum değildir. Buna karşılık ağrı, şişlik, kilitlenme, hareket kaybı veya bacağın üzerine basamama gibi belirtilerin eşlik etmesi durumunda ortopedi veya ilgili sağlık profesyoneli tarafından değerlendirme yapılması uygun olur.
Travma sonrasında ani ve güçlü bir ses duyulması, ardından hızlı şişlik gelişmesi veya kişinin yürüyememesi ise daha erken değerlendirme gerektiren bir durum olabilir.
Sonuç
Yürürken bacaklardan gelen “küt” sesi çoğu zaman diz, kalça veya ayak bileğindeki hareketli yapılardan kaynaklanır. Eklem içerisindeki mekanik değişiklikler ve tendonların hareketi, tamamen sağlıklı kişilerde bile zaman zaman ses oluşturabilir.
Bu nedenle yalnızca ses duymak ciddi bir eklem hastalığı olduğu anlamına gelmez. Asıl dikkat edilmesi gereken nokta sesin ağrı, şişlik, kilitlenme, hareket kısıtlılığı veya travmayla birlikte ortaya çıkıp çıkmadığıdır. Bu belirtilerden biri bulunuyorsa nedeni belirlemek için tıbbi değerlendirme yapılması daha doğru olur.
